DÜNYA PAZARINDA HELAL ÜRÜN SEKTÖRÜ 650 MİLYAR DOLARA ULAŞTI…

Dr.Hüseyin Kâmi BÜYÜKÖZER

Müslümlar tarafından, İslama uygun, helal ve tayyib ürünlere duyulan ihtiyaç, müslümanların yaşadığı her toprak parçasında, helal gıda pazarının her geçen gün daha da büyümesine yol açıyor. Helal kavramını öne çıkaran gıdadan kozmetiğe, ilactan, taşımacılığa, restoranttan, tekstile, turizmden finansa kadar genişleyen piyasanın büyüklüğünün 650 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.

Helal kelimesi Allah indinde izin verilmiş, yasal, meşru, geçerli olan ve hak edilmiş anlamına geliyor. Karşıtı olan haram ise Allah tarafından izin verilmemiş, yasal olmayan, gayrimeşru, geçersiz ve hak edilmemiş manasında kullanılıyor. Yemek ve içmek amacıyla insanın kullandığı her şey için helal ve tayyib şartı, Müslümanların olmazsa olmaz standart sınırı olarak kabul ediliyor. Çok az istisnalarla, tüm saf ve temiz şeyler helal kategorisine giriyor. Kuran-ı Kerim’de Müslümanlara ve bütün insanlara helâl olan şeylerden yemeleri emrediliyor. Bu mesajı bildiren en az 6 ayet var. Bunlardan birisi olan Bakara Suresi’nin 168’nci ayetinde “Yeryüzünde bulunan nimetlerimin helal ve tayyib olanlarından yiyin, şeytanın peşine düşmeyin, zira şeytan sizin apaçık bir düşmanınızdır.” buyruluyor.

En genel anlamıyla helal şartları, alkol gibi haram maddeleri içermeyen, eti helal ve kesimi İslami usulle yapılan hayvani veya bitkisel, temiz ve sağlığa zararlı olmayan katkı maddelerinin kullanıldığı ürünler olarak kabul ediliyor. Haram olma şartları ise yenmesi haram kılınmış veya kesimi İslami usulle yapılmamış hayvani kaynaklı veya bitkisel olduğu halde alkolle muamele görmüş, temizlik kurallarına uymayan sağlığa zararlı, aklı giderici katkı maddeleri içeren ürünler olarak belirtiliyor.

HELAL ÜRÜN NEDİR?

Giderek artan farkındalık, helal ve tayyib ürünlere olan ihtiyaç helal ürün konusundaki beklentileri de arttırıyor. Helal ürün denince ne anlamalıyız, bunun için belirlenen temel kriterler neler? Helal ürün, yani tümüyle İslami kurallara uygun olarak hazırlanan ürün, bitkisel, hayvansal, kimyasal ya da mikrobiyal kaynaklı tüm gıda ve ihtiyaç ürünlerinin, hammaddeleri, yardımcı maddeleri, bileşenleri, katkı maddeleri, işleme metotları, işletme, taşıma ve depolama koşullarının İslami kurallara uygun olarak üretilen gıdaların tümüne birden verilen isim. Bir gıdanın helal sayılabilmesi için, İslâm hukuku tarafından tüketimi Müslümanlar için yasaklanmış veya İslâmi usullere göre kesilmemiş hayvan ürünlerini ihtiva etmemesi, İslâm’a göre temiz kabul edilmeyen bir madde taşımaması, İslâm’a göre temiz kabul edilmeyen bir tarzda üretilmemiş ve paketlenmemiş olması, helâl kabul edilmeyen bir madde ile temas içinde olmaması gerekiyor.

HELAL SEKTÖRÜ 650 MİLYAR DOLAR

Helal gıda ve helal ürünlere ilginin sürekli arttığını müşahade ediyoruz. Yaklaşık 2 milyarlık nüfusa sahip İslam dünyasında helal ürünler de artık büyük bir sektör haline geldi. Helal kavramını öne çıkaran gıdadan, kozmetiğe, ilaca,sağlık ürünlerine, restorana, turizme, tekstile ve finansa kadar genişleyen piyasanın potansiyel büyüklüğünün 3 trilyon ABD Doları tahmin edilmesine karşılık, gerçekleşmenin 650 milyar dolar cıvarında olduğu belirtiliyor. Gerçekleşme yaklaşık %15 olarak tahmin ediliyor.

Dünyada 112 ülkeye yayılmış 2 milyara yakın Müslüman nüfus bulunuyor. İslami ekonomi, özellikle helal gıda, helal kozmetik,helal ilaç ve sağlık ürünleri, helal giyim, helal turizm gibi yaşam tarzına bağlı sektörler küresel olarak hızla gelişiyor. Türkiye’de helal gıda tüketim piyasası, küresel olarak ikinci en büyük potansiyel piyasa. Söz konusu piyasa, 2012 yılında 154 milyar dolar olarak tahmin edilmişti. 2023 yılında ise 300 milyar dolara yükselmesi bekleniyor. İslami hayat tarzı olarak en büyük piyasa Endonezya. Endonezya’nın 2012 yılında 235 milyar dolar ve üçüncü en büyük piyasa olan Suudi Arabistan’ın 91 milyar dolarlık olduğu tahmin edilmişti.( thomsonreuters.com‎)

Dünyada helâl gıda çalışmaları batılı ülkelerde azınlık durumunda yaşayan Müslümanların çalışmaları ile başladı. Helâl sertifika uygulaması ise 1960’lı yıllarda ABD’de yaşayan Müslümanlar tarafından başlatılmıştı. Malezya, Endonezya, Brunei, Tayland gibi ülkelerde devlet desteğindeki özerk kurumlar tarafından helâl sertifikalandırma işlemi yapılırken diğer pek çok ülkede çeşitli sivil kurumlar tarafından bu işlem yürütülüyor. Dünyadaki helâl sertifika kurumları, büyük ölçüde vakıf, dernek ve sivil toplum kuruluşu olarak görev yapıyor.

BU KONUDA EN ÖNEMLİ NOKTA HELAL SERTİFİKALAMA

Dünyada helal gıda sertifikasyonu yapan kuruluşların akreditasyonu ve tanınırlığı için genel kabul görmüş bir yapı henüz kurulabilmiş değil. Bu sorun helal gıda sektörünün en önemli sorunu olarak görülüyor. Bu konuda en eski ve uluslararsı kimliğe sahip kurum WHC(World Halal Council), 1999’da Jacarta’da kuruldu. Ancak bazı devletlerin politik atraksiyonları sebebi ile istenen yaygınlık henüz tam olarak sağlanamamıştır.

Helal sertifikalama, güvenilir, uzman ve tarafsız bir kurumun, söz konusu üretimi denetlemesini, helal standartlarla uygunluk içerisinde üretimin yapıldığını teyit etmesini ve buna bağlı olarak, onaylanmış bir belge vermesini kapsayan bir yöntem. Gıdalarda helal olma şartı ile birlikte, sağlığa uygunluk da zorunlu şartlardan biri. Helal gıda sertifikasyonu ticareti ilgilendirse de, aynı zamanda toplumsal yapıyı ilgilendiren bir konu. Bu nedenle üzerinde hem fikir olunan konu sertifikalandırmanın mümkün olduğunca ticari kaygılardan uzak, Kefalet anlayışı içinde yapılmasının gerektiğidir.

Bu amaçla Malezya, ürünlere helâl olarak üretildiklerine dair helâl sertifikası vermek üzere bir yarı kamu kuruluşu olan JAKIM’i kurdu. JAKIM, ilk olması sebebi ile dünyanın en önde gelen helal gıda sertifika kuruluşu konumunda. Endonezya, 250 milyondan fazla nüfusu ve bunun da yüzde 90’ı Müslüman olan bir ülke. Endonezya’nın helâl sertifika kurumu ise Meclis-i Ulema. Bugüne kadar yüzlerce ürüne helâl sertifika vermiş olan Meclis-i Ulema, sertifika verdiği ürünlerin denetimini de son derece sıkı şekilde yapıyor.Türkiye, 80 milyon nüfüsu ile stratejik coğrafi konumu ve dünya siyasetinde oynadığı büyük rolü itibari ile, sİvil bir kuruluş ve WHC’ün bir üyesi olan GİMDES’in öncülüğünde 2005 yılında, kefalet anlayışı ile başlattığı Helal ve Tayyib sertifikalama çalışmaları, dünyada büyük bir ilgi görmektedir. Bugüne kadar yurtiçi ve yurt dışı 500 Firmaya onbin çeşit ürünü için sertitifika vermiş bulunmaktadır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*